Σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ: πρόστιμο 415 εκατ. €, δίκες βουλευτών και ο λογαριασμός στους πραγματικούς αγρότες

Για τον αγρότη που δηλώνει τίμια τα χωράφια του, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι μια μακρινή πολιτική υπόθεση. Πρόκειται για χρήματα που κόβονται από τις δικές του ενισχύσεις, για ελέγχους που έγιναν αυστηρότεροι εξαιτίας άλλων και για μια χρονιά αναστάτωσης μέχρι να περάσουν οι πληρωμές σε νέο φορέα. Τι έχει διαπιστωθεί επίσημα, τι εκκρεμεί στα δικαστήρια και ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό; Και, κατά τη γνώμη μας το σημαντικότερο: τι μας λέει το σκάνδαλο για ένα σύστημα όπου το εισόδημα της υπαίθρου περνά σε τόσο μεγάλο βαθμό από τα χέρια της πολιτικής εξουσίας;

Τι διαπίστωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Στις 11 Ιουνίου 2025 η Επιτροπή εξέδωσε την Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2025/1147. Με αυτήν απέκλεισε από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δαπάνες 415.051.036,74 € για πληρωμές του ΟΠΕΚΕΠΕ της περιόδου 2016–2023, που κρίθηκαν αντικανονικές ή ανεπαρκώς ελεγμένες^[1][2]. Η Ελλάδα είχε τις μεγαλύτερες αποκλειόμενες δαπάνες από όλα τα κράτη-μέλη^[1].

• Η Επιτροπή έκρινε το πρόβλημα συστημικό, χωρίς αποτελεσματική εποπτεία, και επέβαλε οριζόντια διόρθωση 5%. Για τις ενισχύσεις νέων αγροτών του 2018–2020 η διόρθωση φτάνει το 10%^[1].
• Τα μεγαλύτερα ποσά αφορούν τις στρεμματικές ενισχύσεις του 2021 (79 εκατ. €) και του 2022 (76 εκατ. €)^[1][2].
• Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, περίπου 392 εκατ. € συμψηφίζονται με τις ευρωπαϊκές πληρωμές προς τη χώρα^[1][2].

Με απλά λόγια: η κακοδιαχείριση των προηγούμενων ετών δεν πληρώνεται μόνο από όσους εισέπραξαν παράνομα. Βαραίνει και τον εθνικό φάκελο από τον οποίο πληρώνονται σήμερα όλοι οι δικαιούχοι.

Τι ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) τρέχει πολλές παράλληλες έρευνες. Ενδεικτικά:

• Μάρτιος 2025: παραπομπή 100 υπόπτων για απάτη με δηλώσεις βοσκοτόπων την περίοδο 2017–2020, κυρίως στην Κρήτη, με ζημία άνω των 2,9 εκατ. €^[3].
• Οκτώβριος 2025: 37 συλλήψεις μελών εγκληματικής οργάνωσης που, κατά την EPPO, δρούσε πανελλαδικά τουλάχιστον από το 2018. Η οργάνωση φέρεται να υπέβαλλε ψευδείς δηλώσεις για επιδοτήσεις. Στην έρευνα εντοπίστηκαν 324 δικαιούχοι και εκτιμώμενη ζημία πάνω από 19,6 εκατ. €. Οι περισσότεροι, σύμφωνα με την EPPO, δεν είχαν καμία πραγματική σχέση με τη γεωργία^[4].
• Κρήτη, 2026: κακουργηματική δίωξη σε 22 συλληφθέντες, με εκτιμώμενο όφελος τουλάχιστον 2,73 εκατ. € για το 2019–2024. Στους κατηγορουμένους, σύμφωνα με το δημοσίευμα, περιλαμβάνονται δύο λογιστές και ιδιοκτήτες ΚΥΔ^[5].
• Σε άλλη υπόθεση, για δηλώσεις εκτάσεων στην Καστοριά, καταδικάστηκαν 57 κατηγορούμενοι για απάτη περίπου 1,74 εκατ. €. Η EPPO άσκησε έφεση για την αθώωση ενός ακόμη κατηγορουμένου^[6].

Η Καθημερινή, επικαλούμενη στοιχεία που είδε, έγραψε ότι στην Κρήτη αντιστοιχούν 850 ΑΦΜ και περίπου 17,2 εκατ. € παράνομων ενισχύσεων^[7]. (Τα στοιχεία αυτά δεν είναι επίσημα δημοσιευμένα.)

Οι πολιτικές προεκτάσεις

Στις 24 Απριλίου 2026 η Βουλή ήρε την ασυλία 11 εν ενεργεία βουλευτών, ύστερα από αίτημα της Ευρωπαίας Γενικής Εισαγγελέως. Στις 16 Ιουλίου 2026 η EPPO παρέπεμψε 22 κατηγορουμένους για πράξεις που φέρονται να έγιναν το 2021. Ανάμεσά τους είναι τέσσερις εν ενεργεία βουλευτές, ο πρώην πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ, ο πρώην γενικός διευθυντής Άμεσων Ενισχύσεων και δύο πρώην περιφερειακοί διευθυντές. Για επτά βουλευτές οι κατηγορίες απορρίφθηκαν λόγω ανεπαρκών στοιχείων, ενώ οι έρευνες για άλλα έτη συνεχίζονται^[8]. Τον Απρίλιο είχε παραιτηθεί ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Κώστας Τσιάρας, τον οποίο διαδέχθηκε ο Μαργαρίτης Σχοινάς^[9].

Η δίκη της βουλευτού Κ. Παπακώστα, που είχε οριστεί για τις 2 Οκτωβρίου, αναβλήθηκε για τις 20 Νοεμβρίου. Οι επόμενες έχουν οριστεί για 27/10, 30/10 και 12/11^[10]. Για όλους τους κατηγορουμένους ισχύει το τεκμήριο αθωότητας.

Η Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής, που συστάθηκε στις 29/7/2025, ενέκρινε στις 26/2/2026 κατά πλειοψηφία το πόρισμα της ΝΔ. Το πόρισμα δεν βρήκε ποινικές ευθύνες για τους πρώην υπουργούς Μ. Βορίδη και Λ. Αυγενάκη και χαρακτήρισε το πρόβλημα «διαχρονικό και διακομματικό». Η αντιπολίτευση άσκησε σκληρή κριτική: η εισηγήτρια της αξιωματικής αντιπολίτευσης μίλησε για «πλυντήριο ευθυνών», το ΚΚΕ για συγκάλυψη, ενώ ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά ζήτησαν προανακριτική^[11][12].

Η απάντηση της κυβέρνησης

Με τον νόμο 5264/2025 ο ΟΠΕΚΕΠΕ καταργήθηκε. Από την 1η Ιανουαρίου 2026 οι αρμοδιότητες, τα συστήματα και το προσωπικό του πέρασαν στην ΑΑΔΕ, ενώ ο στρατηγικός σχεδιασμός της ΚΑΠ έμεινε στο ΥΠΑΑΤ^[13]. Στις 7/1/2026 ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κ. Χατζηδάκης είπε ότι το 2025 πληρώθηκαν 3,82 δισ. € σε ενισχύσεις. Για την καθυστέρηση ενός μήνα στις πληρωμές εξήγησε ότι χωρίς συμφωνία με την ΕΕ υπήρχε «κίνδυνος για νέα πρόστιμα» και ότι «οι πραγματικοί παραγωγοί θα βγουν κερδισμένοι», γιατί τα ίδια κονδύλια θα μοιράζονται δικαιότερα^[14]. Ο πρωθυπουργός δήλωσε στις 13/1 ότι η μεταρρύθμιση «απέδωσε κιόλας τους πρώτους καρπούς»^[15].

Τι λένε οι αγρότες

Οι αγροτικοί φορείς δεν αμφισβητούν την ανάγκη για καθαρό σύστημα. Αμφισβητούν το ποιος πληρώνει τη μετάβαση. Τον Μάιο, αγρότες των Σερρών κατήγγειλαν ότι «πολλοί αγρότες παραμένουν απλήρωτοι λόγω ΑΤΑΚ και ΚΑΕΚ»^[16]. Τον Οκτώβριο, τα ΚΥΔ της Κρήτης εκτιμούσαν ότι μόλις το 30–35% των αιτήσεων ΟΣΔΕ 2026 θα προλάβει την προθεσμία της 30/10^[17]. Το παράδοξο είναι ότι στην ίδια υπόθεση εμπλέκονται και ΚΥΔ που διευκόλυναν την απάτη. Έτσι οι νέες ευθύνες και ποινές για τα ΚΥΔ τα κάνουν πιο διστακτικά απέναντι σε όλους. Δείτε το άρθρο μας για το ΟΣΔΕ 2026.

Η άποψή μας: το σκάνδαλο είναι σύμπτωμα, όχι ατύχημα

Η δημόσια συζήτηση εστιάζει, σωστά, στα πρόσωπα: ποιος δήλωσε ψεύτικα βοσκοτόπια, ποιος έκανε τα στραβά μάτια, ποιος βουλευτής παρενέβη. Η δικαιοσύνη πρέπει να κάνει τη δουλειά της πλήρως, με σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας, και τα παράνομα ποσά να ανακτηθούν. Υπάρχει όμως και ένα δομικό ερώτημα που σπάνια τίθεται: γιατί το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται για τόσα χρόνια, με διαφορετικές κυβερνήσεις, ώστε ακόμη και το πόρισμα της πλειοψηφίας να το χαρακτηρίζει «διαχρονικό και διακομματικό»;

Η απάντηση, κατά τη γνώμη μας, βρίσκεται στη φύση των ίδιων των επιδοτήσεων. Οι οικονομολόγοι ονομάζουν θηρεία προσόδων (rent-seeking) τη συμπεριφορά όπου οι άνθρωποι επενδύουν χρόνο και χρήμα όχι για να παράγουν περισσότερο, αλλά για να κερδίσουν μεγαλύτερο μερίδιο από μια διανομή που αποφασίζει η εξουσία. Όταν ένα σύστημα μοιράζει κάθε χρόνο μεγάλα ποσά με βάση δηλώσεις που ελέγχονται από τον ίδιο μηχανισμό που ελέγχεται από την πολιτική, η κατανομή τείνει να γίνεται πολιτική. Ο Μίζες είχε προειδοποιήσει ότι ο παρεμβατισμός δεν διορθώνεται με περισσότερη παρέμβαση. Όμως η απάντηση στο σκάνδαλο ήταν ακριβώς αυτή: περισσότερη κεντρική εποπτεία, περισσότερα δεδομένα για κάθε αγρότη, περισσότεροι αλγόριθμοι και πρόστιμα, χωρίς να μικρύνει καθόλου ο όγκος του χρήματος που περνά από το κράτος.

Υπάρχει και ένα ζήτημα δικαιοσύνης. Η οριζόντια διόρθωση της Κομισιόν, όπως και οι περικοπές και οι καθυστερήσεις της μετάβασης, βαραίνουν συλλογικά και όσους δεν έκαναν τίποτα παράνομο. Σε ένα κράτος δικαίου η ευθύνη είναι ατομική: πληρώνει όποιος παρανόμησε και όποιος, ως αξιωματούχος, παρέλειψε να κάνει τη δουλειά του, όχι ο συνεπής παραγωγός.