Ευλογιά και αφθώδης: μισό εκατομμύριο ζώα θανατώθηκαν, οι κτηνοτρόφοι περιμένουν σχέδιο και πληρωμές

Δύο χρόνια μετά τα πρώτα κρούσματα, η ευλογιά των αιγοπροβάτων δεν έχει τελειώσει. Στη Λέσβο, ο αφθώδης πυρετός άδειασε στάβλους μέσα σε λίγους μήνες. Για τους κτηνοτρόφους το ερώτημα δεν είναι μόνο υγειονομικό. Είναι αν θα έχουν κοπάδι, εισόδημα και λόγο να συνεχίσουν. Και οι απαντήσεις της πολιτείας, όπως λένε οι ίδιοι και οι επιστημονικοί φορείς, αργούν. Πίσω από τους αριθμούς υπάρχει και ένα ζήτημα αρχής: όταν το κράτος θανατώνει ζώα, ακόμη και για δικαιολογημένο λόγο, επεμβαίνει στην ιδιοκτησία και στον βιοπορισμό ανθρώπων. Αυτό γεννά υποχρεώσεις και για το ίδιο.

Οι αριθμοί της ευλογιάς

Σύμφωνα με όσα παρουσίασε η Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής του ΥΠΑΑΤ στη Μόνιμη Επιτροπή για την Υγεία των Ζώων της ΕΕ (17–18/9/2026), από τον Αύγουστο του 2024 ως τις 9/9/2026 καταγράφηκαν 2.271 εστίες και θανατώθηκαν 495.918 αιγοπρόβατα^[1]. Στην ίδια συνεδρίαση αναφέρθηκε ότι σε όλη την ηπειρωτική χώρα ισχύουν ζώνες προστασίας. Νέες εστίες εμφανίζονται σε απομακρυσμένες περιοχές, «είτε λόγω μετάδοσης του ιού σε μεγάλες αποστάσεις… είτε λόγω αδιάγνωστης κυκλοφορίας του ιού»^[1]. Η εγκύκλιος του υπουργείου της 1/10 σημειώνει ότι το α΄ εξάμηνο του 2026 η εικόνα βελτιώθηκε, αλλά η νόσος εμφανίστηκε σε περιοχές που ως τότε ήταν ελεύθερες, όπως η Αρκαδία, η Καστοριά, η Φλώρινα, η Άρτα και η Μεσσηνία^[2].

Ορολογική επιτήρηση: τι θα γίνει με τα οροθετικά ζώα;

Σε συνεργασία με την Κομισιόν και την ομάδα κτηνιάτρων έκτακτης ανάγκης της ΕΕ (EUVET), το ΥΠΑΑΤ ξεκινά ορολογική επιτήρηση σε 153 εκμεταλλεύσεις ανά Περιφέρεια σε εννέα Περιφέρειες. Θα παίρνεται αίμα από 15 ζώα ανά εκμετάλλευση και το πρόγραμμα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί ως τις 31/12/2026^[2][3]. Ο υφυπουργός Θ. Καββαδάς, απαντώντας σε ερώτηση του ΚΚΕ, είπε ότι με βάση τα αποτελέσματα «θα εξετάζεται η σταδιακή άρση των περιοριστικών μέτρων» ανά Περιφερειακή Ενότητα^[3].

Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα γίνει όπου βρεθούν αντισώματα:

• Το ΓΕΩΤΕΕ σημειώνει ότι η εγκύκλιος «αποσιωπά» πώς θα αντιμετωπιστούν τα οροθετικά κοπάδια. Θυμίζει ότι, κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 2020/689, θετική ορολογική εξέταση με επιδημιολογική σύνδεση μπορεί να θεωρηθεί επιβεβαιωμένο κρούσμα^[1].
• Βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ ζητούν δεσμευτικό πρωτόκολλο που να ξεχωρίζει την οροθετικότητα από το επιβεβαιωμένο κρούσμα. Ζητούν επίσης να αιτιολογείται επιστημονικά και νομικά κάθε απόφαση που καταστρέφει μια εκμετάλλευση^[4].
• Το ΚΚΕ κατηγορεί την κυβέρνηση ότι δεν απάντησε στη Βουλή αν θα θανατώνονται και υγιή κοπάδια που απλώς βρίσκονται οροθετικά^[5].

Η διαμάχη για τον εμβολιασμό

Το ΓΕΩΤΕΕ ζητά στρατηγική επίσημου εμβολιασμού με επιστημονικά κριτήρια. Θυμίζει ότι στις 20/11/2025 ο επικεφαλής της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής για την ευλογιά είχε πει δημόσια ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, είχαν γίνει παράνομα «πάνω από ένα εκατομμύριο δόσεις εμβολίου»^[1]. Ζητά ακόμη άμεσες προσλήψεις κτηνιάτρων, επιδοτούμενη βιοασφάλεια, στήριξη εισοδήματος και δημόσιο στρατηγικό σχέδιο, και έρευνα για εμβόλιο DIVA^[1].

Η κυβέρνηση απορρίπτει τον εμβολιασμό. Το ΥΠΑΑΤ υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο στην ΕΕ και ότι τα διαθέσιμα ζωντανά εμβόλια δεν επιτρέπουν να ξεχωρίσουν τα εμβολιασμένα από τα μολυσμένα ζώα. Κατά το υπουργείο, ο εμβολιασμός θα έφερνε αυστηρούς περιορισμούς στις εξαγωγές ζώων και γαλακτοκομικών, άρα και της φέτας^[6][7]. Ο πρωθυπουργός είπε στους κτηνοτρόφους τον Φεβρουάριο ότι «δεν υπάρχει plan B»^[8].

Αφθώδης πυρετός στη Λέσβο

Ο αφθώδης επιβεβαιώθηκε στη Λέσβο στα μέσα Μαρτίου 2026. Τον Σεπτέμβριο οι εστίες κυμαίνονταν, ανάλογα με την πηγή και την ημερομηνία, γύρω στις 192–197. Τα θανατωμένα ζώα ξεπέρασαν τις 80.000^[9]. Στις 12/10 και τα πέντε δείγματα που εξετάστηκαν βγήκαν αρνητικά. Σε εξέλιξη είναι δεύτερος κύκλος ελέγχων σε περίπου 300 εκτροφές της ζώνης προστασίας. Οι ευρωπαϊκοί περιορισμοί για το νησί προβλέπονταν να ισχύσουν ως τις 31/12/2026^[10].

Σύμφωνα με τον υφυπουργό στη Βουλή (2/10), η συνολική οικονομική στήριξη προς τη Λέσβο είχε φτάσει τα 15,19 εκατ. €^[10]:

• 7,73 εκατ. € εγκρίθηκαν για 46.124 θανατωμένα ζώα.
• Από τα 7,46 εκατ. € που είχαν ήδη καταβληθεί, τα 3,57 εκατ. € αφορούσαν θανατωμένα ζώα, τα 1,34 εκατ. € απώλεια εισοδήματος και τα 2,56 εκατ. € τυροκομικές επιχειρήσεις.
• Για ζωοτροφές και γάλα που δεν διατέθηκε έχει δεσμευτεί πίστωση 53,773 εκατ. € για όλη τη χώρα.

Στις 15/10 ο Παλλεσβιακός Φορέας Πρωτογενούς Τομέα κατήγγειλε ότι η προθεσμία που είχε θέσει το υπουργείο έληξε χωρίς να έχει πιστωθεί «ούτε ένα ευρώ» για τις ζωοτροφές. Η ΚΥΑ για το κατεστραμμένο γάλα δεν είχε ακόμη εκδοθεί. Ο Φορέας προειδοποίησε με κινητοποιήσεις^[11]. Και τόνισε ότι οι αποζημιώσεις για τα θανατωμένα ζώα δεν στηρίζουν τις εκτροφές που παραμένουν ενεργές.

Οι αποζημιώσεις στην υπόλοιπη χώρα

Για την ευλογιά, το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε τον Αύγουστο τέταρτη πληρωμή 4,2 εκατ. € σε 176 εκμεταλλεύσεις για θανατωμένα ζώα^[12]. Για την απώλεια εισοδήματος του α΄ εξαμήνου 2026 πληρώθηκαν 16,84 εκατ. €^[13]. Το ΓΕΩΤΕΕ πάντως σημειώνει ότι «δεν υπάρχει θετικό σημάδι στον ορίζοντα» για το πότε και από πού θα ανασυσταθούν τα κοπάδια, με ζώα προσαρμοσμένα στην ελληνική ύπαιθρο και ελεύθερα νοσημάτων^[1].

Η άποψή μας: ιδιοκτησία, αναλογικότητα, λογοδοσία

Μια μεταδοτική νόσος είναι από τις λίγες περιπτώσεις όπου ακόμη και όσοι θέλουμε περιορισμένο κράτος αναγνωρίζουμε λόγο για συλλογική δράση: το άρρωστο κοπάδι μπορεί να βλάψει τον γείτονα. Αυτό όμως δεν δίνει στη διοίκηση λευκή επιταγή. Κάθε θανάτωση είναι αφαίρεση ιδιοκτησίας και πρέπει να περνά από τρία κριτήρια.

• Αναλογικότητα και τεκμηρίωση: η θανάτωση ενός κοπαδιού που απλώς βρέθηκε οροθετικό, χωρίς κλινικά συμπτώματα, πρέπει να στηρίζεται σε δημοσιευμένο πρωτόκολλο και ατομική αιτιολόγηση, όχι σε μια γενική εγκύκλιο. Ο κτηνοτρόφος πρέπει να έχει δικαίωμα σε δεύτερη εξέταση και σε γρήγορη προσφυγή.
• Πλήρης και έγκαιρη αποζημίωση: όταν το κράτος αφαιρεί περιουσία για το δημόσιο συμφέρον, η αποζημίωση δεν είναι «ενίσχυση» ούτε χάρη. Είναι οφειλή. Κάθε μήνας καθυστέρησης σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης χρηματοδοτεί μια δημόσια πολιτική από την τσέπη του.
• Λόγος για όσους σηκώνουν το κόστος: το δίλημμα εμβολιασμός ή εξαγωγές είναι πραγματικό, με επιχειρήματα και από τις δύο πλευρές. Το πληρώνουν όμως πρώτα οι κτηνοτρόφοι. Μια απόφαση που ορίζεται κεντρικά, χωρίς δημοσιευμένη ανάλυση κόστους–οφέλους και με τη διαβεβαίωση ότι «δεν υπάρχει plan B», δυσκολεύεται να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους. Η διαφοροποίηση ανά περιοχή και η δημοσιοποίηση των στοιχείων θα βοηθούσαν.

Πέρα από το κράτος, η πρόληψη μπορεί να στηριχτεί και σε εθελοντικές λύσεις: ομάδες κτηνοτρόφων που μοιράζονται κτηνιάτρους και κανόνες βιοασφάλειας, αλληλασφαλιστικά ταμεία για τον κίνδυνο νόσου, ιδιωτικά εργαστήρια που επιταχύνουν τις διαγνώσεις. Το κράτος έχει ρόλο στον έλεγχο της επιδημίας. Δεν χρειάζεται να έχει το μονοπώλιο σε όλα τα υπόλοιπα.